28 października 2026 r. wchodzi w życie nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego. Wprowadza ona nowy dział IVfa, który zmienia zasady dla podmiotów rozwijających i wdrażających sztuczną inteligencję. Ustawodawca całkowicie wyeliminował administracyjny tok instancji odwoławczej od decyzji nowo powołanej Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRIBSI). Odwołania od decyzji oraz zażalenia na postanowienia tej komisji przedsiębiorcy muszą kierować do bezpośrednio do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK). To ten sąd zbada sprawę merytorycznie w postępowaniu cywilnym. Taki model nakłada na przedsiębiorców obowiązek natychmiastowej reakcji.
Termin na wniesienie zażalenia wynosi zaledwie tydzień, a na odwołanie od decyzji – miesiąc. Co ważne, samo zaskarżenie decyzji wstrzymuje z mocy prawa wyłącznie egzekucję administracyjnej kary pieniężnej. Oznacza to, że ewentualne nakazy techniczne czy decyzje o wycofaniu systemu stwarzającego ryzyko podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Naraża to firmy na ryzyko operacyjne.
Dlaczego wprowadzono nowe przepisy?
Rozwój sztucznej inteligencji wymusił na ustawodawcach stworzenie nowych ram prawnych. Przyjęta w Polsce ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003) to bezpośrednia odpowiedź na unijne rozporządzenie AI Act. Ustawa wdraża ten dokument do polskiego porządku prawnego.
W ramach rozwiązań prawnych regulujących systemy sztucznej inteligencji, powołano do życia nowy organ nadzoru. To Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRIBSI). Komisja ta zyskała ogromne uprawnienia. Może m.in. kontrolować firmy, wydawać nakazy wycofania systemów stwarzających ryzyko, a także nakładać dotkliwe administracyjne kary pieniężne. Ustawodawca uznał jednak, że sprawy dotyczące AI są na tyle specyficzne i wymagają tak szybkiej reakcji, że tradycyjna urzędowa ścieżka odwoławcza byłaby nieefektywna.
Zamiast ścieżki administracyjnej – prosto do sądu, czyli do SOKiK w Warszawie
Największą rewolucją dla przedsiębiorców jest zmiana trybu zaskarżania decyzji organu nadzoru. Zgodnie z nowym działem IVfa KPC, odwołania od decyzji KRIBSI omijają wyższe instancje administracyjne czy sądy administracyjne. Trafiają prosto do sądu cywilnego. Dokładnie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) w Warszawie.
To rozwiązanie, wzorowane na prawie telekomunikacyjnym czy energetycznym, oznacza dla przedsiębiorców bardzo krótkie terminy odwołania.
- Na złożenie odwołania od decyzji (np. w sprawie nałożenia kary lub uznania, że doszło do naruszenia prawa) mamy 1 miesiąc od jej doręczenia.
- Na wniesienie zażalenia na postanowienie (np. na ostrzeżenie z nakazem blokady systemu) mamy zaledwie 1 tydzień.
Warto pamiętać, że odwołanie kierujemy do sądu, ale składamy je za pośrednictwem samej Komisji. Organ ten ma 14 dni na ewentualną „samokontrolę” i zmianę własnej decyzji bez angażowania sądu.
Sąd zbada sprawę merytorycznie
Dobrą wiadomością dla firm jest to, że SOKiK nie ograniczy się tylko do formalnego sprawdzenia, czy urzędnicy nie złamali procedur (jak robią to sądy administracyjne). Sąd ten orzeka w sprawach AI merytorycznie.
Oznacza to, że uwzględniając odwołanie, sąd może uchylić lub zmienić decyzję KRIBSI i orzec co do istoty sprawy. Na przykład samodzielnie obniżyć nałożoną karę. Co więcej, sąd może stwierdzić, że decyzja Komisji została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 47988g § 2 KPC), co w przyszłości otwiera drogę do roszczeń odszkodowawczych wobec Skarbu Państwa.
Ryzyko biznesowe: kara poczeka, ale zakaz już nie
Przedsiębiorcy muszą być świadomi ogromnego ryzyka biznesowego związanego z decyzjami KRIBSI. Wniesienie odwołania do sądu wstrzymuje wykonanie decyzji wyłącznie w zakresie kary pieniężnej. Oznacza to, że jeśli Komisja zakaże stosowania danego systemu AI lub nakaże jego wycofanie z rynku, nakazy techniczne trzeba wykonać natychmiast. Nawet, jeśli firma nie zgadza się z decyzją i o swoją rację chce powalczyć w sądzie.
Silna ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa i tajemnicy adwokackiej
Algorytmy, kody źródłowe i dane treningowe to najcenniejsze aktywa firm z branży AI. Nowe przepisy dają narzędzia do ich ochrony na sali sądowej. Zgodnie z art. 47988h § 3 KPC, sąd może z urzędu lub na wniosek ograniczyć wgląd do materiału dowodowego, aby zapobiec ujawnieniu tajemnicy przedsiębiorstwa. Co ważne, taka ochrona działa nawet wtedy, gdy firma nie zastrzegła poufności na wcześniejszym etapie przed Komisją.
Dodatkowo ustawa chroni komunikację klientów z adwokatami i radcami prawnymi. Korespondencja wytworzona w celu realizacji prawa do obrony przed kontrolą KRIBSI jest objęta szczególną tajemnicą (art. 54) i w razie sporów z kontrolerami, dokumenty te ocenia bezpośrednio SOKiK.
Ugoda czy walka w sądzie?
Przepisy przewidują możliwość zawarcia układu z Komisją (co skutkuje obniżeniem kary od 20% do 70%, a przy tzw. samozgłoszeniu naruszenia nawet do 90%). Trzeba jednak uważać: zawarcie takiego układu oznacza definitywne zrzeczenie się prawa do odwołania do sądu. Decyzja o ewentualnym kompromisie musi być zatem głęboko przemyślana.
Od kiedy obowiązują nowe zasady?
Choć zasadnicza część ustawy o systemach AI weszła w życie w sierpniu 2026 r., to kluczowe dla firm rozdziały – obejmujące m.in. zasady kontroli, kary finansowe oraz nowy dział IVfa KPC – wchodzą w życie 28 października 2026 r. To właśnie od tego dnia pierwsze sprawy odwoławcze będą mogły trafiać na biurka sędziów SOKiK.
Jak Kancelaria adwokacka WASP z Inowrocławia może Ci pomóc?
Wdrożenie systemów sztucznej inteligencji oraz wiążące się z tym ryzyka regulacyjne wymagają doświadczenia i strategicznego podejścia prawnego. Kancelaria Wilamowscy Adwokaci (WASP) oferuje kompleksowe wsparcie w nowej rzeczywistości prawnej.
- Zastępstwo procesowe. Reprezentujemy klientów w trakcie kontroli KRIBSI oraz w postępowaniach przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK). Dbamy o dotrzymanie nieprzekraczalnych 7-dniowych i miesięcznych terminów.
- Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa. Pomagamy w formułowaniu wniosków o ograniczenie wglądu w dokumentację techniczną, kod czy zbiory danych treningowych, aby Państwa know-how pozostał bezpieczny na każdym etapie sporu.
- Strategia i doradztwo. Oceniamy ryzyko biznesowe doręczonych decyzji, pomagamy w podjęciu decyzji o ewentualnym zawarciu układu z KRIBSI (co może znacząco obniżyć karę) lub o wejściu na ścieżkę sądową.
- Ochrona tajemnicy adwokackiej. Czuwamy nad tym, aby wrażliwa korespondencja prawna w Państwa firmie była prawidłowo wyodrębniona i zabezpieczona przed wglądem organów kontrolnych.
Skontaktuj się z naszym zespołem, aby przygotować swoją firmę na wyzwania związane z prawem sztucznej inteligencji.
Adwokat Karolina Wilamowska – liderka obszaru Sztucznej Inteligencji w kancelarii WASP.